Ud Yılı
Anlamı: öküz, sığır
Kısa tarihçe
Eski Türkçede "ud" sığır demektir. Bozkırda yük taşıyan, toprağı süren hayvan olarak sabrın ve emeğin simgesi sayılmıştır.
Kültürel çerçeve
Eski Türkçedeki "ud" sığır, öküz demektir; Kaşgarlı'nın listesinde de ikinci yılın adıdır, Kazak takviminde bu sırada "siyır" (sığır, inek) yer alır. Sürüyle ve ekinle yaşayan topluluklarda sığır emeğin, sütün ve güvencenin imgesidir; bu sembolik okuma dayanıklılık temasını öne çıkarır.
Sembolik nitelikler
- sabırlı
- dayanıklı
- güvenilir
- istikrarlı
Ud, acele etmeden ilerleyen gücü anlatır. Bir işi bitirene kadar yanında durur, sözünü tutar. Gölge yanı, değişime direnirken inada kayabilmesidir.
Üzerine düşünebileceklerin
- Sabırla büyüttüğün bir iş ya da ilişki var mı? Ona bugün ne katabilirsin?
- Yük taşımak ile yükü paylaşmak arasında nasıl bir denge kuruyorsun?
- Hangi alışkanlığın seni taşıyor, hangisi yalnızca ağırlık yapıyor?
Denk geldiği yıllar
Her yıl 21 Mart'ta başlar, bir sonraki yılın 20 Mart'ında biter.
1901 · 1913 · 1925 · 1937 · 1949 · 1961 · 1973 · 1985 · 1997 · 2009 · 2021 · 2033 · 2045 · 2057 · 2069 · 2081 · 2093
Çin takvimindeki karşılığı: Öküz →12 Hayvanlı Türk Takvimi nereden geliyor?
Kaşgarlı Mahmud, 11. yüzyılda yazdığı Divanu Lugati't-Türk'te Türklerin yılları on iki hayvanın adıyla saydığını anlatır ve bu adları sırayla verir. Eserde döngünün kökenine dair bir anlatı da yer alır: bir hükümdarın önüne katılıp İla (İli) ırmağına sürülen hayvanlardan karşıya geçen on ikisinin adı yıllara verilmiştir.
Daha eski bir tanık Orhun yazıtlarıdır (8. yüzyıl). Kül Tegin yazıtı onun ölümünü "koń yıl" (koyun yılı, 731), Bilge Kağan yazıtı kağanın ölümünü "it yıl" (köpek yılı, 734) olarak tarihlendirir. Yani hayvanlı yıl adları o dönemde tarih vermek için kullanılıyordu.
Döngü Çin takvimiyle aynı sıradadır ve komşu kültürlerle paylaşılan ortak bir mirastır. Yılın nerede başladığı kaynaklarda farklı hesaplanmıştır; bu sayfa yıl başı olarak Nevruz'u (21 Mart) esas alır.
- Kaşgarlı Mahmud, Divanu Lugati't-Türk (1072–1077).
- Kül Tegin yazıtı (732) ve Bilge Kağan yazıtı (735), Orhun Vadisi.
- Erkoç, H. İ., Divanü Lugati't-Türk'te Vahşi Hayvanlarla İlgili Kelimeler ve Terimler, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 23 (2015), 177-208.
- Karimova, G. ve Türkmen, F., Kazakistan'da Hayvan Kültü ve 12 Hayvanlı Halk Takvimi (2022).
On iki hayvan
Eğlence ve öz-farkındalık amaçlıdır. Yıl hayvanları kültürel tarih ve karakter sembolizmi olarak sunulur; bir yılın ne getireceğini söylemez.
Bu sayfadaki resimler yapay zekâ ile üretildi.