Lu Yılı
Anlamı: ejderha
Kısa tarihçe
"Lu", Çincedeki ejderha sözcüğünden Eski Türkçeye geçmiştir ve Uygur dönemi belgelerinde bu yılın adı olarak kullanılır. Kaynaklarda beşinci yıl için başka adlar da geçer; bu da takvimin farklı çevrelerde biraz farklı söylendiğini gösterir.
Kültürel çerçeve
Beşinci yıl, takvimde adlandırma farkının en çok görüldüğü yıldır. Eski Türkçe kayıtlarda Çinceden alınmış "lu" (ejderha) geçer; Kaşgarlı'nın Divanü Lügati't-Türk'teki listesinde ise bu yılın adı "nek" (timsah) olarak okunur. Kazak ve Kırgız takvimlerinde bu sırada "ulu/uluu" yer alır; kaynaklar anlamını ejderha, salyangoz ya da timsah diye farklı açıklar. Yani ortak sıra aynı kalırken tek halkanın adı farklı söylenmiştir.
Sembolik nitelikler
- tutkulu
- vizyoner
- cömert
- parlak
Lu, büyük düşünen ve çevresine ilham veren enerjinin simgesidir. Hayal kurar, başkalarını da hayale ortak eder. Gölge yanı, ayrıntıyı küçümseyip ölçüyü kaçırabilmesidir.
Üzerine düşünebileceklerin
- Büyük bir hayalin hangi küçük adımla gerçeğe yaklaşabilir?
- İlham verdiğin insanlardan sen ne öğreniyorsun?
- Gösteriş ile içten coşku arasındaki farkı kendinde nasıl ayırt ediyorsun?
Denk geldiği yıllar
Her yıl 21 Mart'ta başlar, bir sonraki yılın 20 Mart'ında biter.
1904 · 1916 · 1928 · 1940 · 1952 · 1964 · 1976 · 1988 · 2000 · 2012 · 2024 · 2036 · 2048 · 2060 · 2072 · 2084 · 2096
Çin takvimindeki karşılığı: Ejderha →12 Hayvanlı Türk Takvimi nereden geliyor?
Kaşgarlı Mahmud, 11. yüzyılda yazdığı Divanu Lugati't-Türk'te Türklerin yılları on iki hayvanın adıyla saydığını anlatır ve bu adları sırayla verir. Eserde döngünün kökenine dair bir anlatı da yer alır: bir hükümdarın önüne katılıp İla (İli) ırmağına sürülen hayvanlardan karşıya geçen on ikisinin adı yıllara verilmiştir.
Daha eski bir tanık Orhun yazıtlarıdır (8. yüzyıl). Kül Tegin yazıtı onun ölümünü "koń yıl" (koyun yılı, 731), Bilge Kağan yazıtı kağanın ölümünü "it yıl" (köpek yılı, 734) olarak tarihlendirir. Yani hayvanlı yıl adları o dönemde tarih vermek için kullanılıyordu.
Döngü Çin takvimiyle aynı sıradadır ve komşu kültürlerle paylaşılan ortak bir mirastır. Yılın nerede başladığı kaynaklarda farklı hesaplanmıştır; bu sayfa yıl başı olarak Nevruz'u (21 Mart) esas alır.
- Kaşgarlı Mahmud, Divanu Lugati't-Türk (1072–1077).
- Kül Tegin yazıtı (732) ve Bilge Kağan yazıtı (735), Orhun Vadisi.
- Erkoç, H. İ., Divanü Lugati't-Türk'te Vahşi Hayvanlarla İlgili Kelimeler ve Terimler, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 23 (2015), 177-208.
- Karimova, G. ve Türkmen, F., Kazakistan'da Hayvan Kültü ve 12 Hayvanlı Halk Takvimi (2022).
On iki hayvan
Eğlence ve öz-farkındalık amaçlıdır. Yıl hayvanları kültürel tarih ve karakter sembolizmi olarak sunulur; bir yılın ne getireceğini söylemez.
Bu sayfadaki resimler yapay zekâ ile üretildi.