İt Yılı
Anlamı: köpek
Kısa tarihçe
Bilge Kağan yazıtında kağanın ölümü "it yıl" (köpek yılı, 734) olarak kaydedilir. Sürüyü ve obayı koruyan hayvan olarak sadakatin simgesi sayılmıştır.
Kültürel çerçeve
İt, obayı ve sürüyü bekleyen ilk dosttur; Kazak takviminde de "it" olarak durur. Sadakat ve koruma imgesi bu gündelik görevden gelir. Kaşgarlı'nın listesinde on birinci yıldır; aynı ad Göktürk döneminde kağanın ölüm tarihini vermek için de kullanılmıştır, yani sıradan bir halk adı olmakla kalmamış, devlet kaydına da geçmiştir.
Sembolik nitelikler
- sadık
- adil
- koruyucu
- içten
İt, sözünün arkasında duran sadakatin simgesidir. Adaletsizliğe dayanamaz, güvendiğini korur. Gölge yanı, kuşkuculuğa ve her şeyi tek başına üstlenmeye kaymasıdır.
Üzerine düşünebileceklerin
- Kime ya da neye sadık kalıyorsun? Bu sadakat seni de gözetiyor mu?
- Adil bulmadığın bir durumda ne yapmak sana iyi gelebilir?
- Yardım istemek senin için ne kadar kolay?
Denk geldiği yıllar
Her yıl 21 Mart'ta başlar, bir sonraki yılın 20 Mart'ında biter.
1910 · 1922 · 1934 · 1946 · 1958 · 1970 · 1982 · 1994 · 2006 · 2018 · 2030 · 2042 · 2054 · 2066 · 2078 · 2090
Çin takvimindeki karşılığı: Köpek →12 Hayvanlı Türk Takvimi nereden geliyor?
Kaşgarlı Mahmud, 11. yüzyılda yazdığı Divanu Lugati't-Türk'te Türklerin yılları on iki hayvanın adıyla saydığını anlatır ve bu adları sırayla verir. Eserde döngünün kökenine dair bir anlatı da yer alır: bir hükümdarın önüne katılıp İla (İli) ırmağına sürülen hayvanlardan karşıya geçen on ikisinin adı yıllara verilmiştir.
Daha eski bir tanık Orhun yazıtlarıdır (8. yüzyıl). Kül Tegin yazıtı onun ölümünü "koń yıl" (koyun yılı, 731), Bilge Kağan yazıtı kağanın ölümünü "it yıl" (köpek yılı, 734) olarak tarihlendirir. Yani hayvanlı yıl adları o dönemde tarih vermek için kullanılıyordu.
Döngü Çin takvimiyle aynı sıradadır ve komşu kültürlerle paylaşılan ortak bir mirastır. Yılın nerede başladığı kaynaklarda farklı hesaplanmıştır; bu sayfa yıl başı olarak Nevruz'u (21 Mart) esas alır.
- Kaşgarlı Mahmud, Divanu Lugati't-Türk (1072–1077).
- Kül Tegin yazıtı (732) ve Bilge Kağan yazıtı (735), Orhun Vadisi.
- Erkoç, H. İ., Divanü Lugati't-Türk'te Vahşi Hayvanlarla İlgili Kelimeler ve Terimler, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 23 (2015), 177-208.
- Karimova, G. ve Türkmen, F., Kazakistan'da Hayvan Kültü ve 12 Hayvanlı Halk Takvimi (2022).
On iki hayvan
Eğlence ve öz-farkındalık amaçlıdır. Yıl hayvanları kültürel tarih ve karakter sembolizmi olarak sunulur; bir yılın ne getireceğini söylemez.
Bu sayfadaki resimler yapay zekâ ile üretildi.