Tonguz Yılı
Anlamı: domuz, yaban domuzu
Kısa tarihçe
"Tonguz" eski Türkçede domuz demektir. Döngüyü kapatan son yıl olarak, bir dönemin hasadını toplayıp yeni başlangıca hazırlanmanın imgesidir.
Kültürel çerçeve
Eski Türkçedeki "tonguz" domuz demektir; Kaşgarlı'nın listesinde son yılın adıdır, Orhun yazıtlarında ise aynı yıl "lagzın" diye geçer. Kazakçada "doñız" denir. Döngünün son hayvanı olarak sembolik okumada kapanış temasını taşır; bir sonraki yıl yeniden sıçanla başladığı için bitiş burada döngünün eşiği gibidir.
Sembolik nitelikler
- cömert
- içten
- hoşgörülü
- keyif bilen
Tonguz, hayatın tadını paylaşan cömertliğin simgesidir. İnsanlara iyi niyetle yaklaşır, sofrasını açar. Gölge yanı, sınır koymakta zorlanıp kendini ihmal etmesidir.
Üzerine düşünebileceklerin
- Kapanmakta olan bir dönemden yanına neyi almak istiyorsun?
- Cömertliğine bir sınır koyman gereken yer var mı?
- Kendine en son ne zaman keyifli bir zaman ayırdın?
Denk geldiği yıllar
Her yıl 21 Mart'ta başlar, bir sonraki yılın 20 Mart'ında biter.
1911 · 1923 · 1935 · 1947 · 1959 · 1971 · 1983 · 1995 · 2007 · 2019 · 2031 · 2043 · 2055 · 2067 · 2079 · 2091
Çin takvimindeki karşılığı: Domuz →12 Hayvanlı Türk Takvimi nereden geliyor?
Kaşgarlı Mahmud, 11. yüzyılda yazdığı Divanu Lugati't-Türk'te Türklerin yılları on iki hayvanın adıyla saydığını anlatır ve bu adları sırayla verir. Eserde döngünün kökenine dair bir anlatı da yer alır: bir hükümdarın önüne katılıp İla (İli) ırmağına sürülen hayvanlardan karşıya geçen on ikisinin adı yıllara verilmiştir.
Daha eski bir tanık Orhun yazıtlarıdır (8. yüzyıl). Kül Tegin yazıtı onun ölümünü "koń yıl" (koyun yılı, 731), Bilge Kağan yazıtı kağanın ölümünü "it yıl" (köpek yılı, 734) olarak tarihlendirir. Yani hayvanlı yıl adları o dönemde tarih vermek için kullanılıyordu.
Döngü Çin takvimiyle aynı sıradadır ve komşu kültürlerle paylaşılan ortak bir mirastır. Yılın nerede başladığı kaynaklarda farklı hesaplanmıştır; bu sayfa yıl başı olarak Nevruz'u (21 Mart) esas alır.
- Kaşgarlı Mahmud, Divanu Lugati't-Türk (1072–1077).
- Kül Tegin yazıtı (732) ve Bilge Kağan yazıtı (735), Orhun Vadisi.
- Erkoç, H. İ., Divanü Lugati't-Türk'te Vahşi Hayvanlarla İlgili Kelimeler ve Terimler, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 23 (2015), 177-208.
- Karimova, G. ve Türkmen, F., Kazakistan'da Hayvan Kültü ve 12 Hayvanlı Halk Takvimi (2022).
On iki hayvan
Eğlence ve öz-farkındalık amaçlıdır. Yıl hayvanları kültürel tarih ve karakter sembolizmi olarak sunulur; bir yılın ne getireceğini söylemez.
Bu sayfadaki resimler yapay zekâ ile üretildi.