Sıçgan Yılı
Anlamı: sıçan, fare
Kısa tarihçe
On iki yıllık döngünün ilk yılı. Eski Türkçede "sıçgan" küçük kemirgenlerin genel adıdır; döngüyü açan hayvan olarak takvim listelerinin hep başında yer alır.
Kültürel çerçeve
Takvimin ilk hayvanı olarak döngüyü açar. Türkiye Türkçesinde "sıçan" diye yaşayan bu ad, Kazak takvimindeki aynı sırada "tışqan" biçimindedir. Ambar ve kış erzağı dünyasında sıçan hem tehdit hem hazırlığın imgesidir; bu çift anlam onu tedirgin ve becerikli bir sembol yapar.
Sembolik nitelikler
- tetikte
- becerikli
- tutumlu
- yol bulan
Sıçgan, küçüklüğünü zekâsıyla dengeleyen bir semboldür. Kapalı görünen yerde bir aralık görür, az olanı idareli kullanır. Gölge yanı, tetikte olmanın kaygıya dönüşmesidir.
Üzerine düşünebileceklerin
- Başlangıçlar üzerine: yeni bir döngüye hangi küçük alışkanlıkla girmek isterdin?
- Elindeki kaynakları (zaman, enerji, dikkat) nerede idareli kullanıyorsun, nerede savuruyorsun?
- Tetikte olmak ile huzursuz olmak arasındaki çizgi senin için nerede?
Denk geldiği yıllar
Her yıl 21 Mart'ta başlar, bir sonraki yılın 20 Mart'ında biter.
1900 · 1912 · 1924 · 1936 · 1948 · 1960 · 1972 · 1984 · 1996 · 2008 · 2020 · 2032 · 2044 · 2056 · 2068 · 2080 · 2092
Çin takvimindeki karşılığı: Fare →12 Hayvanlı Türk Takvimi nereden geliyor?
Kaşgarlı Mahmud, 11. yüzyılda yazdığı Divanu Lugati't-Türk'te Türklerin yılları on iki hayvanın adıyla saydığını anlatır ve bu adları sırayla verir. Eserde döngünün kökenine dair bir anlatı da yer alır: bir hükümdarın önüne katılıp İla (İli) ırmağına sürülen hayvanlardan karşıya geçen on ikisinin adı yıllara verilmiştir.
Daha eski bir tanık Orhun yazıtlarıdır (8. yüzyıl). Kül Tegin yazıtı onun ölümünü "koń yıl" (koyun yılı, 731), Bilge Kağan yazıtı kağanın ölümünü "it yıl" (köpek yılı, 734) olarak tarihlendirir. Yani hayvanlı yıl adları o dönemde tarih vermek için kullanılıyordu.
Döngü Çin takvimiyle aynı sıradadır ve komşu kültürlerle paylaşılan ortak bir mirastır. Yılın nerede başladığı kaynaklarda farklı hesaplanmıştır; bu sayfa yıl başı olarak Nevruz'u (21 Mart) esas alır.
- Kaşgarlı Mahmud, Divanu Lugati't-Türk (1072–1077).
- Kül Tegin yazıtı (732) ve Bilge Kağan yazıtı (735), Orhun Vadisi.
- Erkoç, H. İ., Divanü Lugati't-Türk'te Vahşi Hayvanlarla İlgili Kelimeler ve Terimler, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 23 (2015), 177-208.
- Karimova, G. ve Türkmen, F., Kazakistan'da Hayvan Kültü ve 12 Hayvanlı Halk Takvimi (2022).
On iki hayvan
Eğlence ve öz-farkındalık amaçlıdır. Yıl hayvanları kültürel tarih ve karakter sembolizmi olarak sunulur; bir yılın ne getireceğini söylemez.
Bu sayfadaki resimler yapay zekâ ile üretildi.